Inicijativa za promenu modela imenovanja upravljača zaštićenih područja i osnaživanje uloge lokalne zajednice

Povodom javne debate o imenovanju upravljača za PIO "Povlen", javila se hitna potreba za jasnijim definisanjem uloga i interesa u upravljanju ovim područjem. Kako bi se prevazišle nastale tenzije, otklonile sumnje u sukob interesa i uspostavio transparentan sistem, podnosimo predlog koji precizira proces izbora upravljača i nadležnosti Saveta korisnika.

Pozivamo ekološka udruženja i organizacije civilnog društva da svojim potpisom podrže ovu inicijativu. Naš cilj je da pred donosioce odluka izađemo kao ujedinjena stručna zajednica koja zahteva da javni interes i zaštita prirode budu iznad političkih i privatnih interesa.

Trenutni zakonski okvir i postojeće uredbe tretiraju formiranje Saveta korisnika samo kroz jedan, opšti član koji glasi: "Upravljač je dužan da formira Savet korisnika u cilju međusobne saradnje i obezbeđivanja interesa lokalnog stanovništva i drugih korisnika zaštićenog područja, u roku od 12 meseci od dana stupanja na snagu ove uredbe".

Smatramo da je ovakva definicija nedovoljna, te predlažemo preciznije normiranje procesa izbora upravljača i rada Saveta korisnika.

1. Značaj izbora upravljača putem javnog konkursa

Umesto direktnog imenovanja, uvođenje javnog konkursa za izbor upravljača zaštićenog područja ključno je za uspostavljanje profesionalnog i odgovornog sistema zaštite prirode. Glavne prednosti ovog modela su:

Konkurs omogućava da se na osnovu jasnih kriterijuma odabere pravno lice koje poseduje najbolje tehničke, ljudske i finansijske kapacitete za sprovođenje mera zaštite.

Javni proces smanjuje rizik od političkih uticaja i arbitrarnosti, čime se gradi poverenje lokalne zajednice i šire javnosti u rad institucije koja upravlja javnim dobrom.

Kandidati da budu u obavezi da uz prijavu prilože strategiju i viziju razvoja, što osigurava da upravljač bude izabran na osnovu konkretnih planova, a ne samo formalnog statusa.

Kroz konkurs se unapred definišu indikatori uspešnosti, što olakšava kasniju evaluaciju rada upravljača i omogućava raskid saradnje ukoliko se ciljevi zaštite ne ispunjavaju.

2. Definisanje i nadležnosti Saveta korisnika

Savet korisnika predstavlja savetodavno telo koje upravljač zaštićenog prirodnog dobra osniva radi aktivnog uključivanja lokalne zajednice i zainteresovanih strana u proces upravljanja. Nadležnost Saveta obuhvata:

Pružanje stručnih mišljenja i predloga upravljaču prilikom izrade planova upravljanja, projekata i budžeta.

Nadzor nad sprovođenjem mera zaštite i učestvovanje u (samo)evaluaciji učinka upravljača.

Predlaganje edukativnih, promotivnih i ekoloških akcija koje doprinose očuvanju prirodnog dobra.

Posredovanje u slučajevima sukoba interesa između korisnika i upravljača.

Artikulisanje potreba lokalnog stanovništva u procese donošenja odluka.

3. Sastav i organizacija rada

Članove Saveta čine delegirani predstavnici lokalnih samouprava, udruženja građana, korisnika zemljišta, turističkih i poljoprivrednih organizacija, naučnih institucija i drugih relevantnih aktera.Rad Saveta se realizuje putem:

- Redovnih sastanaka (minimum dva puta godišnje);

- Tematskih radionica za specifična pitanja;

- Javnih konsultacija sa širom zajednicom.

4. Benefiti ovakvog funkcionalnog sistema

Transparentnost: Jačanje poverenja kroz javne procedure i učešće zajednice.

Efikasnost: Inkorporiranje stručnosti upravljača i lokalnog znanja korisnika.

Održivost: Dugoročna zaštita zasnovana na jasnoj podeli uloga i odgovornosti.

Obrazloženje inicijative

Upravljanje zaštićenim područjima predstavlja kompleksan zadatak od visokog javnog interesa koji se ne sme prepustiti parcijalnim rešenjima ili nejasnim kriterijumima imenovanja. Da bi sistem bio održiv, neophodno je jasno razgraničiti institucionalnu odgovornost od građanskog aktivizma i participacije.

Verujemo da je najbolji model onaj u kojem se upravljač bira putem javnog konkursa kako bi se osigurala stručnost, dok Savet korisnika služi kao institucionalni mehanizam participacije. Takva podela uloga obezbeđuje i zakonitost i učešće građana, što je temelj svakog održivog sistema upravljanja prirodnim resursima.

Svoju podršku (naziv organizacije i logo) možete poslati na [email protected]

Diplomirani inženjer šumarstva Dragić Tomić, predsednik Ekološko-šumarske asocijacije "Ekošum"