Pogled sa periferije: NAUČNA KONFERENCIJA
Udruženje za negovanje kulturnog nasleđa "Čelnik" iz Ljiga, Institut za noviju istoriju Srbije iz Beograda i Međuopštinski istorijski arhiv Valjevo organizovali su dvodnevnu naučnu konferenciju pod nazivom "Peripherija: kulturni život, društvo i istorijski procesi na obodu", održanu u Centru za kulturu u Valjevu, a trećeg dana upriličen je obilazak periferije.
Na otvaranju konferencije govorili su, pored rukovodilaca ustanova organizatora, i dvojica Ljižana: Aleksandar Đukić, predsednik udruženja Čelnik, i dr Aleksandar Lukić, Ljižanin u detinjstvu i đak kaplar u Ljigu, koji je viši naučni saradnik na Institutu za noviju istoriju Srbije (INIS).
Na skupu su bili stručnjaci, istoričari, etnolozi, arheolozi, politikolozi i istoričari umetnosti, a bilo ih je i iz Bosne i Hercegovine i Makedonije.
Trećeg dana učesnici su posetili Muzej kamena i Kuću čaja u Paštriću, u domaćinstvu Predraga Petrovića, čije su dve ćerke, dr Jelena Jovičić Petrović i dr Ivana Radović, takođe bile ljiške gimnazijalke.
U Ljigu, kod Bombaša, učesnici su imali priliku da se upoznaju sa nastankom varošice Ljig. Pomenut je i Vlajcuka, koji nije mario za pripadnost Ljiga dvema banovinama, Dunavskoj i Drinskoj, pa je na ljiškom mostu uživao u muzici sa sviračima Milavčanima, zabranjenoj u drugom delu Ljiga u noćnim satima.
O ljiškoj borbi i kontroverzama vezanim za događaj od 10. septembra 1941, kada su Nemci bombardovali Ljig, pisano je i pisaće se. A partizanski spomenik, svečano otkriven 10. septembra 1981, od 2003. nalazi se u Ravnogorskoj ulici (prethodno Ibarski put).
Na Rajcu su evocirana sećanja na 1300 đaka kaplara i Kolubarsku bitku, kao i svojevrsna najava 57. Kosidbe na Rajcu sa kosačkim ručkom na livadi, koji su pripremile žene iz udruženja "Zlatne ruke".
Veliki i mali na istom poslu, na šta upućuje i sam naziv konferencije. Udruženje Čelnik osnovano je pre osam godina, Međuopštinski istorijski arhiv Valjevo 1952, a godinu ranije Institut za noviju istoriju Srbije.
"Imamo veliku čast da kao lokalno udruženje sarađujemo sa najrelevantnijim naučnim i obrazovnim ustanovama u Srbiji, što je rezultiralo ovom konferencijom na kojoj je bilo preko 60 učesnika iz zemlje i okruženja. Cilj je bio da se naučna pažnja skrene sa ‘velikih’ tema na periferiju u naučnom, geografskom i fenomenološkom smislu i time nadomesti nedostatak u lokalnim detaljima koji se neretko može videti u istraživanjima. Do kraja ove godine imaćemo izbornik radova koji će biti prvi korak u ostvarenju ovog cilja", kaže Aleksandar Đukić iz udruženja Čelnik, arheolog i doktorand na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu.
Pored njega, učesnici konferencije bili su i Nemanja Maksimović, doktorand istorije na Filozofskom fakultetu, Lazar Tomović, doktorand na Geografskom fakultetu, smer prostorno planiranje, i dr Aleksandar Lukić, svi nekada gimnazijalci u Ljigu.
Zapravo, svi oni su bili đaci ljiške Srednje škole "Hiljadu trista kaplara", a Aleksandar Lukić je prvi autor koautorske knjige "Učešće 1300 đaka kaplara u Kolubarskoj bici", objavljene 2014. povodom stogodišnjice slavne bitke. Biće i drugo, prošireno izdanje.
Pomoć i podršku učesnicima konferencije dala je Turistička organizacija Ljig, koja od 2024. upravlja Rajcem kao zaštićenim područjem.
I za kraj, ono što nije bilo na konferenciji, a uklapalo bi se u temu: o gimnazijama u nekadašnjem Srezu Valjevo (kasnije Podrinjsko-kolubarskom regionu).
Prva i najstarija je Šabačka gimnazija (1837), zatim Valjevska gimnazija (1870), Gimnazija "Vuk Karadžić" Loznica (1871), a posle 92 godine, na obodu sreza, baš zbog geografije, Srez Valjevo odobrio je osnivanje Gimnazije u Ljigu kao četvrte u ovom delu Srbije — datum osnivanja: 8. maj 1963.