26.02.2024, 09:57

“Okupirana kultura”

č: | fb:

Tokom protekle nedelje zaokružen je celokupan tiraž monografije "Okupirana kultura: nacisti kolaboracionisti, muzeji i kulturna dobra u srbiji tokom drugog svetskog rata", saopštili su autori knjige istoričar i kulturolog, muzejski savetnik Narodnog muzeja Valjevo, prof. dr Vladimir Krivošejev i dr Rade Ristanović, istoričar, specijalista za period Drugog svetskog rata, viši naučni saradnik Instituta za savremenu istoriju u Beogradu.

 

"Okupirana kultura" je knjiga koja tematski odskače od ustaljenih i isuviše zastupljenih istoriografskih knjiga koje analiziraju vojne operacije, stradanje i otpor. Njeni autori Drugi svetski rat u okupiranoj Srbiji sagledavaju iz sasvim drugog ugla. Horizont ove publikacije predstavlja kultura u njenom izuzetno važnom segmentu – zaštiti kulturnih dobara i radu muzeja. U heurističkom pogledu ova monografija leži na čvrstim temeljima primarnih istorijskih izvora, većinski nemačke i kolaboracionističke provenijencije.

 

Početnu tačku istraživanja predstavljaju provera stereotipa stvorenih u posleratnoj Jugoslaviji da se tek posle Drugog svetskog rata u državi čiji celokupan drušštveni život diktira Komunistička partija, razvija muzejska mreža van Beograda kao prestonice,  da se tada donose i prvi zakoni o zaštiti kulturnih dobara i otvara prvi zavod za zaštitu spomenika kulture, kao i da se tada formira i stručni i naučni kadar spreman da aktivno radi na zaštiti spomenika kulture,

 

Temeljna istraživanja autora u velikoj meri su negirala ove stereotipe. Istina, oni su delimično prihvatljvi kada je reč o predratnom periodu, a potpuno neprihvatljivi kada je reč o periodu okupacije 1941-1944.

 

Tokom okupacionih godina kvislinška Vlada je osmislila, i počela sa postavljanjem, nacionalnu mrežu muzeja Srbije, na tri nivoa. Gornji su činili postojeći nacionalni muzeji u Beogradu; srednji, okružni nivo je trebalo da čine muzeji koji su počeli da se osnivaju u okružnim centrima, a donji, lokalni, muzeji koji je trebalo da se osnivaju u gradovima i varošima koji nisu bili okružna središta.

 

Pored toga, krajem leta 1941, i u proleće 1942. godine donete su Uredbe o čuvanju starina, koje, naročito ona iz 1942. godine, predstavljaju temeljni moderan pravni akt.

 

Na osnovu te Uredbe osnovan je i Centralni zavod za zaštitu starina, koji je aktivno radio, i nikada nije ni ugašen, već je početkom 1945. izgubio samostalnost, utapajući se u Narodni muzej, da bi se 1947. godine osamostalio u današnji Republički zavod za zaštitu spomenika kulture. Pored toga, od jeseni 1947. godine radio je i beogradski Gradski zavod za čuvanje starina.

 

Tokom okupacije postojali su i posebni kursevi – seminari za muzealce, kroz koje su se, bilo kao predavači, bilo kao polaznici kursa, stručno i naučno razvila najpoznatija imena posleratne srpske heritologije, poput Đorđa Mano-Zisija, Ivana Zdravkovića, Radivoja Ljubinkovića, Svetozara Raičevića, bračnog para Garašanin, Katarine Ambrozić, Dejana Medakovića… Zanimljivo je da je u zvaničnim biografijama kod većine njih aktivnost tokom ratnih godina potpuno prikrivena, a u slučaju Svetozara Raičevića, koji je tom 1942. i dela 1943 godine bio referent za muzeje i starine u Ministarstvu prosvete, beleži se da je ceo rat bio u logoru.

 

Pored dokumentovanog ukazivanja na ove činjenice, uz detaljnu istoriografsku naraciju, autori su dodatnu pažnju posvetili i drugim aspektima rada baštinskih ustanova u Srbiji tokom okupacije.

 

Čitajući stranice ove knjige, možete da saznate - koji muzeji su radili u okupiranoj Srbiji i kakva im je bila delatnost, kako su se borili sa opštom nemaštinom nastojeći da održe i minimum rada, kako je izgledao svakodnevni život u muzejima, kakav životni standard su imali muzealci, koja kulturna dobra su nacisti ukrali i uništili, kakva je bila sudbina pokretnih kulturnih dobara prilikom nemačkog bombardovanja 1941, i savezničkog 1944. godine, kakav je bio odnos posleratnih vlasti prema ovim institucijama i vodećim ljudima.

 

Knjiga je objavljena uz finansijsku podršku Ministarstva kulture Republike Srbije.

 

Aktuelno

Parking Gradske uprave (foto: Kolubarske.rs)
Raspisan tender Pre 4 sati 23 minuta

Grad kupuje 38.000 litara goriva

Gradska uprava kupuje 38.000 litara goriva, vrednost tendera je 7,1 milion dinara. Prošle godine kupljena je identična količina, a rekordna je bila 2018, potrošeno je 74.000 litara, dok je pre osam...

Centar za kulturu (foto: Đorđe Đoković)
Na platou Centra za kulturu Pre 6 sati 32 minuta

Ulična akcija "Tvojih 15 minuta"

U susret lokalnim izborima 2. juna Nacionalna koalicija za decentralizaciju je pokrenula kampanju za motivisanje glasača da izađu na izbore. U petak 24. maja od 11 do 14 časova na platou Centra za...

Hala sportova Mionica (foto: Kolubarske.rs)
Od 24. do 26. maja Pre 6 sati 31 minuta

Mionica domaćin državnog prvenstva u ženskom rukometu

Mionici je pripala čast da bude domaćin Državnog prvenstva u rukometu u kategoriji Ž-12. Opština Mionica ugostiće od 24. do 26. maja preko 200 rukometašica iz 12 najboljih srpskih klubova.